Το Εθνος ολόκληρο ενωμένο στήν προπαρασκευή πρώτα καί τήν οργάνωση. Με τόν ίδιο ενθουσιασμό αγκαλιάζουν τήν ιδέα τού Αγώνα ο έμπορος τής Οδησσού καί ο Λόγιος τού Εξωτερικού, ο Τραπεζίτης τής Κωνσταντινουπόλεως καί ο αρτεργάτης τής Κοζάνης, ο Ιεράρχης καί ο Καλόγερος, ο σοφός Φαναριώτης καί ο απλοϊκός γραμματοδιδάσκαλος, ο αρματωλός καί ο αυτοσχέδιος πολεμιστής, ο πρόκριτος καί ο πτωχός χωρικός, ο καραβοκύρης καί ο ναύτης, ο Υδρέος εφοπλιστής καί ο Ψαριανός βαρκάρης, ο Σουλιώτης καί ο Μανιάτης, ο Σφακιανός καί ο Ναουσαίος, ο Επτανήσιος καί ο Θεσσαλός…Ας διαβάσουμε τώρα, είναι χρέος όλων μας να διαβάσουμε, μία ωραία περιγραφή από τήν προπαρασκευή, πού είναι, ώς γνωστό αποκλειστικά Τεκτονικής εμπνεύσεως καί τεκτονικής υφής έργο καί πού είναι γραμμένη όχι από Τέκτονα αλλά με Τεκτονικό πνεύμα καί αίσθημα. Πρόκειται περί τής μυήσεως είς τήν Φιλικήν Εταιρείαν. …
“Παρεκκλήσι απόμερο, τριγυρισμένο ελιές καί καρυδιές ζωσμένο πρασινάδα. Στό εσωτερικό του μισοσκόταδο. Τρεμάμενο το φώς τής κανδήλας μόλις επιτρέπει να διαγράφωνται τρείς σοβαρές μορφές: ο Παπάς, Ηπειρώτης, ο Απόστολος τής Φιλικής Ετ…, Επτανήσιος’ Πέλοποννήσιος ο υποψήφιος Φιλικός ακουμπά το πλατύ, μεγάλο χέρι του στο παλαιό, σκεβρωμένο εικονισματάκι.
“Ορκίζομαι ενώπιον τού αληθινού Θεού….” . Μία μία, από τις γωνιές που είναι γεμάτης σκοτάδι και μυστήριο ξαναγυρίζουν οι αντίλαλοι της φοβερές λέξεις του μεγάλου όρκου. Της μεγαλώνουν και τις πληθαίνουν σαν να είναι εκεί όλα τα πλήθη των σκλαβωμένων που ορκίζονται….”προς Σε, ώ ιερά πλήν τρισαθλία πατρίς μου….” Οι τελευταίες λέξεις τού Ορκου πνίγονται σε αναφυλλητά. Πνίγεται από συγκίνηση καί κλαίει…. Ποιός; Ο Κολοκοτρώνης, ο λιονταρόψυχος κλέφτης καί μαζί του ο σεβάσμιος παπάς καί ο δοκιμασμένος Φιλικός.
Ολόκληρο επίσης το Εθνος, ενωμένο, αναλαμβάνει με αυτοθυσία καί αυταπάρνηση τόν αγώνα. Πρίγκιπες καί υπάλληλοι, ιεράρχες καί μοναχοί, πρόκριτοι καί άποροι χωρικοί, νεαροί σπουδαστές τού εξωτερικού καί άξεστοι βοσκοί τών Ελληνικών βουνών, εμποροπλοιάρχοι καί βαρκάριδες, κυβερνήτες καί ναύτες, κλέφτες καί αυτοσχέδιοι πολεμιστές, οπλοφόροι καί ροπαλοφόροι, όλοι με τόν ίδιο ενθουσιασμό αγωνίζονται καί με τήν ίδια προθυμία προσφέρουν θυσία τήν ζωή τους. Χρέος μας είναι να ξαναγράψουμε είς τήν στήλη τής μνήμης μας, επώνυμους ηρωϊσμούς καί μαρτυρικές θυσίες. Δραγατσάνι καί Αλαμάνα, Βαλτέτσι καί Δερβενάκια, Χίος καί Ψαρά καί Γέροντας, Μανιάκη καί τό ηρωϊκό Μεσολόγγι, Αράχωβα καί Φάληρο από τούς ηρωϊσμούς’ τών Ιεραρχών η αγχόνη καί τών Κυδωνιών καί τής Σμύρνης καί τής Κύπρου οι σφαγές, τού Βρατσάνου στά Ψαρά καί τού Καψάλη στό Μεσολόγγι ο πυρσός από τίς θυσίες. ΠΡΟΣΦΥΕΣΤΑΤΑ ο ποιητής τής Ελληνικής ελευθερίας λέει πρός τήν Μεγαλόψυχή Μητέρα Πατρίδα: ” Δόξα’ χει η μαύρη πέτρα Σου καί το ξερό χορτάρι”!.. Εξ’ ίσου θαυμαστές καί ακατάβλητης δυνάμεως υπήρξαν τα ιδεολογικά εφόδια τού Μεγάλου Αγώνος. Ξεκίνησε τότε το έθνος με ακλόνητη τήν πίστη από τήν διγενική προέλευσή του, τήν πίστη δηλαδή ότι αποτελεί τήν σύνθεση τού Ελληνικού Πνεύματος καί τής Χριστιανικής Αρετής. Αυτή ακριβώς η σύνθεση δημιούργησε τόν “νεοελληνικό ιδεαλισμό”, ο οποίος έχει τοποθετήσει στήν κορυφή τής πυραμίδας τών Αξιών τής Ζωής τήν ιδέα τής Ελευθερίας. Τήν ιδέα δέ τήν έκανε απλώς πίστη του ο νεότερος Ελληνισμός, αλλά τής έδωσε “ζωήν εν εαυτώ”, τήν έκανε πραγματικό “Εθνικό βίωμα”. Αυτό θέλει να δηλώσει ο εθνικός ποιητής όταν λέει στόν μεγαλοφάνταστο ύμνον του ότι η ελευθερία είναι “απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη τών Ελλήνων τα ιερά”. Δέν υπάρχει στήν παγκόσμια λογοτεχνία ωραιότερη εικόνα τής προσωποποιημένης Ελευθερίας, πού ξαναγυρίζει είς τήν παλαιά πατρίδα τής:
” Λάμψιν έχει όλην φλογώδη, χείλος, μέτωπο, οφθαλμός.
Φώς το χέρι, Φώς το πόδι, κι’ όλα γύρω Σου είναι Φώς!
… Α! Το Φώς πού Σε φωτίζει… Δέν είναι, όχι από τήν Γη”.